Banjalučka biblioteka je osnovana 26. aprila 1936. godine, kada je nosila naziv Javna narodna biblioteka. Biblioteka je nastavila tradiciju čitaonice koju je 1866. godine osnovao Vaso Pelagić i vremenom je dobila važnu ulogu u akademskoj zajednici i cjelokupnoj javnosti. Knjižni fond je prvenstveno gradila od knjiga Srpske čitaonice, Društva Prosvjeta i banjalučke Realne gimnazije. Kroz vrijeme fond se nadograđuje iz raznih izvora, a poslije drugog svjetskog rata skoro iznova osniva.
 

Biblioteka je u trideset godina svoga rada, uprkos stalno prisutnom problemu smještaja skupila oko 92000 knjiga i proširila svoju djelatnost, osnivajući čitaonicu i dječije odjeljenje pedestih godina. Katastrofalni zemljotres koji je pogodio Banjaluku 1969. godine uzrokovao je skoro dvogodišnji prestanak rada i četrnaesto preseljenje. 

Danas se biblioteka nalazi na prostoru od 3600 m2 u zgradi Doma radničke solidarnosti gdje se uselila 13. 12. 1983. godine sa knjižnim fondom od 200000 knjiga, publikacija i periodika. 30. jula 1980. godine Narodna i Univerzitetska biblioteka Petar Kočić postala članicom Univerziteta u Banjoj Luci. Odlukom koja je donesena 2. aprila 1999. godine Biblioteka se proglašava državnom institucijom, čiji je osnivač Vlada Republike Srpske, a nosi naziv Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske «Petar Kočić», a još jednom odlukom, 7. decembra 1999. Godine, preimenovana je u Narodnu i univerzitetsku biblioteku Republike Srpske.

 

Biblioteka je kulturna institucija og regionalnog i državnog značaja i obavlja nekoliko djelatnosti: bibliotečko-informaciona, zaštitu kulturnih dobara, kulturno-prosvjetnu, naučno istraživačku, itd…
 

Ukupan knjižni fond koji je na raspolaganju građanima u izdavaonicama i čitaonicama broji 556.820 bibliotečkih jedinica, od čega je 243.256 monografskih publikacija, a 313.564 jedinica periodike. Biblioteka na kućno čitanje nudi klasična, lektirska i najnovija izdanja domaćih i stranih autora, a u čitaonici mnogobrojni studenti i srednjoškolci stiču neophodna znanja koristeći bogat knjižni fond stručne literature i usluge informatora. 

Biblioteka je povezana sa svim bibliotekama u ex Jugoslaviji, prirodno se naslanja na evropsko bibliotekarstvo, pa u okviru biblioteke radi i francuska čitaonica «Victor Hugo», a priprema se i otvaranje njemačke čitaonice, u saradnji sa Geteovim institutom. U nastojanju da postane moderna bibliotečko – informatička ustanova, zahvaljujući donaciji Pakta za stabilnost jugoistočne evrope i Geteovom institutu, biblioteka je svojim članovima omogućila besplatan pristup internetu i mnogim bazama podataka, značajnim za naučne radnike i studente.